Konsep Maslahah

Di dalam kitab al-Mustasfa Min Ilmi al-Usul karangan Imam al-Ghazali, makna maslahah pada asalnya ialah menjaga kebaikan atau kepentingan dan menolak kemudharatan dan kerosakan. Akan tetapi yang dimaksudkan dengan maslahah ialah penjagaan dan pemeliharaan maksud atau tujuan pensyariatan sesuatu hukum dan syariat. Manakala penjagaan dan pemeliharaan maksud Syarak terhadap makhlukNya ada lima iaitu : menjaga agama mereka, jiwa mereka, akal mereka, keturunan mereka, dan harta mereka. Menurut beliau lagi, apa-apa yang dapat membawa kepada penjagaan maksud dan tujuan perkara yang lima ini ialah maslahah, manakala apa-apa sahaja perkara yang boleh membawa kepada kerosakan perkara yang lima ini dipanggil mafsadah.[1]

Maslahah mursalah merupakan maslahah yang tidak diperakui oleh Syarak secara nas yang tertentu dan khas, juga tidak dinafikan. Tetapi sesuatu itu dilihat sebagai platform atau landasan untuk mencapai maqasid al-Syarak iaitu menjaga kebaikan dan menolak kemudharatan.[2]

Bagaimanapun, menurut al-Amidi, hanya mazhab Maliki sahaja yang menggunakan dan menerimapakai Maslahah Mursalah ini, manakala mazhab Syafie dan Hanafi tidak berpegang dengannya sebagai salah satu sumber perundangan Syarak, akan tetapi menerima maslahah yang diperakui Syarak sahaja.[3]

Walaubagaimanapun, apa yang dimaksudkan oleh al-Amidi ini adalah merupakan Maslahah Yang Tertolak ataupun Maslahah Gharibah (Tidak berasas). Ini adalah kerana, jika diamati dan ditelusuri fatwa-fatwa dan ijtihad Imam al-Syafie sendiri serta Ulama' al-Syafi'iyyah, golongan ini sebenarnya secara praktiknya menerimapakai Maslahah sebagai salah satu sumber perundangan Islam dan asas ijtihad mereka. Begitu juga dengan Mazhab Hanafi dan Hanbali, cuma yang menjadi perbezaannya hanya kelonggaran dan keterikatan mazhab di dalam menggunakannya. Ada yang banyak menggunakannya serta longar sedikit syarat pemakaiannya, dan ada yang ketat dan rigid. Malah menurut Wahbah al-Zuhayli, di dalam kitabnya Usul al-Fiqh al-Islami, keempat-empat mazhab ini sebenarnya menggunakan Maslahah dan mengiktirafnya di dalam ijtihad perundangan Islam.

Pembahagian maslahah menurut al-Ghazali dari konteks pengakuan syarak terhadap maslahah tersebut ada tiga[4] :

1. Maslahah yang dinaskan ataupun yang diperakui oleh syarak bahawa maslahah inilah yang diinginkan daripada pensyariatan sesuatu.

2. Maslahah yang dinaskan dan diperakui oleh syarak bahawa maslahah inilah yang tidak dikehendaki oleh syarak.

3. Maslahah yang tidak diperakui oleh syarak bahawa samada maslahah itu yang dikehendaki ataupun maslahah itu yang tidak dikehendaki.

Manakala menurut al-Syatibi, penjagaan maksud Syarak di dalam penetapan SyariatNya, dapat dikategorikan kepada tiga iaitu, dharuriyyat, hajiyyat dan tahsiniyyat.[5] Pembahagian yang tiga ini menurut al-Ghazali pula ialah termasuk di dalam kategori yang ketiga di dalam pembahagian pengakuan Syarak terhadap maslahah sepertimana yang telah dibincangkan di atas.[6] Huraiannya sebagaimana berikut:

Dharuriyyah : merupakan tingkat pertama dan terkuat di dalam maslahah, iaitu menjaga keutamaan asas yang lima iaitu agama, nyawa, akal, keturunan dan harta

Hajiyyah : merupakan kepentingan biasa, maksudnya ianya diraikan untuk menolak kesusahan tetapi tidak sampai merosakkan lima keutamaan tadi.

Tahsiniyyah : pelengkap kepada kehidupan dan maslahah. Keselesaan dan penambahbaikan di dalam sesuatu syariat dan maslahah.

Pengkategorian ini adalah penting di dalam memahami keutamaan di dalam menetapkan sesuatu hukum, di mana keutamaan yang pertama akan diberikan kepada keutamaan asas (dharuriyyat), kemudiannya ialah kepentingan biasa (tahsiniyyat) dan seterusnya barulah keselesaan (Tahsiniyyat).[7]

Menjemput saudara saudari yang berminat untuk menyertai seminar Hukum Islam Semasa 6 anjuran Jabatan Fiqh Dan Usul Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya seperti mana berikut :

Layari Blog SHIS VI ini :

http://shis6.blogspot.com/

BAGAIMANAKAH KAJIAN SYARIAH ISLAM DI ALAM MELAYU PERLU DILAKUKAN

Trend Kajian Syariah Yang terdapat di Malaysia pada zaman kini:
Di Alam Melayu, terutamanya pada zaman moden ini, terdapat empat kaedah dan trend yang digunapakai oleh masyarakat di dalam kajian Syariah iaitu :
1. Pendekatan Orientalism
2. Pendekatan Idealism
3. Pendekatan Salafiah Timur Tengah
4. Pendekatan Pertengahan

Pendekatan Orientalism
Pendekatan ini merupakan pendekatan yang skeptik dan lebih suka berpandangan sinis dan juga tidak menghargai sumbangan mubaligh Islam yg awal. Contohnya seperti pandangan Van Nieuwenhuijze yang mengatakan bahawa Islam hanyalah selaput luar masyarakat Alam Melayu, sedangkan isi dalaman masih lagi merupakan warisan pra-Islam. Pandangan ini dengan jelas menunjukkan bahawa usaha yang dilakukan oleh para mubaligh Islam yang datang ke Alam Melayu merupakan usaha yang sia-sia dan perkara ini diambil remeh oleh mereka. Malah, corak pemikiran para pendokong pendekatan ini begitu terpengaruh dengan pemikiran Barat. Di Alam Melayu, boleh dikatakan pendekatan ini disokong oleh musuh-musuh Islam yang mencemburui dan tidak senang dengan Islam dan cuba memburuk-burukkan Islam.

Pendekatan Idealism
Pendekatan ini menggunakan pemikiran yang positif di dalam pandangan mereka. Walaupun begitu, pandangan positif yang melampau di dalam pendekatan Idealism ini menyebabkan tiadanya cacat cela di dalam beberapa perkara, contohnya mereka mendakwa bahawa proses Islamisasi di Alam Melayu telah berjaya menghakis semua elemen negatif zaman pra-Islam dan diganti dengan paradigma Tauhid yang lengkap dari luar dan dalam masyarakat Islam di Alam Melayu.

Pendekatan Salafiah Timur Tengah
Pendekatan ini mempunyai sikap yang jahil dan berpandangan sinis terhadap budaya Melayu yang diwarisi sejak dari turun temurun. Bagi mereka, model Islam sejati yang perlu dilihat dan dicontohi adalah Islam di Timur Tengah. Perlunya untuk merujuk kepada amalan Timur Tengah ini membawa kepada nisbah bahawa Islam Alam Melayu ini merupakan Islam pinggiran, dan Islam sejati adalah Islam Timur Tengah.

Pendekatan Pertengahan
Pendekatan yang bersifat apologetik dan kritikal dengan perkembangan syariah di Alam Melayu. Setiap permasalahan yang timbul, banyak perkara dilihat dan dikaji oleh pendekatan ini dari pelbagai aspek. Budaya masyarakat Melayu diambil kira dan perkara baik dari unsur luar juga diterima. Ini merupakan pendekatan yang mengambil kira keseimbangan sesuatu perkara, tidak terlalu fanatik dan juga tidak terlalu longgar.

LANGKAH-LANGKAH YANG PERLU DILAKUKAN UNTUK MEMBUAT KAJIAN SYARIAH DI ALAM MELAYU.

Terdapat dua langkah yang perlu dilakukan di dalam mengenal pasti kajian Syariah yang sepatutnya digunapakai di alam Melayu.

Pertama : Kenalpasti kaedah yang salah tentang kajian Syariah.

Setelah mengkaji keempat-empat trend kajian Syariah Islam di Alam Melayu, terdapat banyak unsur yang tidak dapat diterima sebagai kajian yang sepatutnya diamalkan di alam Melayu. Kajian-kajian syariah yang salah ini sepatutnya diketahui dengan lebih mendalam supaya kaedah dan kajian syariah yang sepatutnya dilakukan di alam Melayu dapat dibentuk dan diamalkan tanpa ada unsur daripada trend kajian syariah yang salah.
Genre Orientalism contohnya merupakan pendekatan evolutionist dan diffusionionism. Pendekatan yang memandang rendah kemampuan masyarakat Melayu dalam membina tamadun ini tidak dapat diterima sebagai satu pendekatan di dalam kajian Syariah di alam Melayu. Mereka mengatakan bahawa tamadun Melayu hanya banyak terpengaruh dengan budaya asing seperti Arab, Parsi dan India.
Manakala pendekatan Salafiah Timur Tengah pula menggunakan pendekatan normatif dan historis yang berasaskan tradisi Timur Tengah. Bagi mereka Islam di Timur Tengah adalah merupakan Islam yang paling betul sekali manakala Islam di tempat lain dan di alam Melayu merupakan Islam pinggiran dan bercampur dengan pelbagai unsur khurafat warisan pra-Islam, bid’ah yang dikatakan sesat dan menyesatkan. Adat Melayu dipandang secara negatif di dalam pendekatan ini. Malah tajdid yang berlaku di Timur Tengah perlu diterapkan di alam Melayu walaupun perkara ini jelas bertentangan dengan sosiobudaya dan keadaan alam Melayu.


Kedua : Sediakan kaedah kajian syariah alternatif yang lebih sesuai untuk konteks alam Melayu.

Setelah pendekatan dan trend kajian Syariah Islam yang terdapat di alam Melayu dikaji, maka untuk mencari penyelesaiannya, perlulah mengemukakan satu cadangan pendekatan kajian Syariah Islam di alam Melayu yang terbaik dan sesuai dalam konteks alam Melayu dari segi tempat dan keadaan di alam Melayu.

KESIMPULAN
Pendekatan di dalam kajian Syariah Islam di alam Melayu merupakan perkara yang amat penting di dalam memastikan segala penyelesaian yang dibuat berdasarkan pendekatan ini adalah menepati apa yang dikatakan setempat dan sesuai dengan budaya dan sifat masyarakat melayu. Sebarang keputusan yang didasarkan hanya semata-mata kepada unsur luaran ataupun di luar kawasan alam Melayu, serta tidak mengambil kira warisan tradisi budaya dan adat setempat bukanlah merupakan satu keputusan dan penyelesaian yang terbaik. Oleh tu, pendekatan yang dilihat merupakan satu pendekatan kajian syariah Islam di alam Melayu yang tepat dan sepatutnya diamalkan merupakan Pendekatan Pertengahan.

Takrif Zakat Pendapatan (al-Mal al-Mustafad)

Apa-apa hasil pendapatan atau pulangan sebagai balasan perkhidmatan yang berupa upah, gaji, hadiah, bonus, elaun, honorarium, pampasan, pencen dan lain-lain bentuk pulangan semasa hidup, bersara atau mati atau dan pendapatan berdasarkan kerjaya profesional dengan syarat bukan disebabkan pelaburan atau perniagaan.

Zakat Pendapatan di Malaysia

 Merujuk kepada sumber zakat baru yang diperkenalkan secara meluas oleh Prof Dr Yusuf al-Qaradhawi (Fiqh al-Zakat Dirasah Muqaranah li-Ahkamila wa Falsafah fi Daw al-Quran wa al-Sunnah).

 Berputik di Malaysia pada1970-an yang dipelopori oleh Dr Abdul Rashid Hj Dail (pensyarah kanan di Jabatan Syariah, Fakulti Pengajian Islam, UKM).
 Negeri yang mengamalkan zakat al-Mal al-Mustafad : Selangor, Negeri Sembilan, Kedah, Pulau Pinang, Terengganu, Perlis, Wilayah Persekutuan dan Kelantan.


Harta yang Diklasifikasi Dalam Konsep al-Mal al-Mustafad
 Gaji
 Pendapatan bebas dan pendapatan ahli professional
 Perniagaan bermusim
 Pendapatan pindahan
 Lain-lain

Tanggapan Terhadap Zakat Pendapatan (al-Mal al-Mustafad)

Pendapat berkenaan hukum atau pelaksanaan zakat al-Mal al-Mustafad :

 Golongan yang bertegas bahawa zakat al-Mal al-Mustafad tidak ada dalil tetapi orang yang berkemampuan digalakkan menyumbang kepada individu atau institusi. Ia dianggap sebagai sumbangan bukan zakat.
 Di wajibkan zakat al-Mal al-Mustafad, berasaskan hujah maslahah.
 Di wajibkan zakat al-Mal al-Mustafad, berasaskan nas al-Quran, al-hadith dan ijtihad.

Dalil Zakat al-Mal al-Mustafad

Dalil al-Quran :

 Surah al-Baqarah, ayat 267.
 Surah al-Taubah, ayat 103.
 Surah al-Taubah, ayat 34.

Dalil al-Hadith :

 Hadith riwayat Aisyah puteri Qudamah b Maz`un

Haul Zakat al-Mal al-Mustafad Dikira

Yusuf al-Qaradhawi : Tidak ada haul dalam zakat al-Mal al-Mustafad

Hujjah :

 Pensyaratan haul dalam zakat tidak berasaskan nas yang sahih.
 Nas-nas yang mewajibkan zakat dalam al-Quran dan al-Sunnah bersifat umum dan mutlak dan tidak mengandungi syarat haul di dalamnya.
 Zakat al-Mal al-Mustafad diqiaskan dengan zakat pertanian yang tidak mempunyai haul.
 Pensyaratan haul dalam mewajibkan zakat al-Mal al-Mustafad jelas sekali bertentangan dengan konsep keadilan Islam.


Nisab Zakat al-Mal al-Mustafad

 Muhamad al-Ghazzali al-Saqa: Nisab zakat pendapatan sama dengan nisab zakat pertanian. Ini bererti zakat akan dipungut daripada pendapatan setahun yang sama dengan harga 400 gantang padi, iaitu selepas ditolak segala perbelanjaan.

 Yusuf al-Qaradhawi : Nisab zakat pendapatan sama dengan nisab zakat emas dan . Ini bererti zakat akan dipungut daripada pendapatan setahun yang sama dengan harga 20 mithqal atau 85 gram emas, iaitu selepas ditolak segala perbelanjaan.


Cara Nisab Zakat al-Mal al-Mustafad Dikira

Kaedah Pertama :
Nisab perlu dikira berasaskan jumlah pada setiap kali pendapatan berkenaan diterima.

Gaji : RM 4 500
KWSP : RM 200
Hutang Rumah : RM 200
Hutang Kereta : RM 400
Anak : RM 1 000
Isteri : RM 500

Gaji Bersih : RM2 200
2.5 % X RM2200 : RM 55

Kaedah Kedua :
Nisab perlu dikira berasaskan pendapatan setahun.

Gaji : RM 4 500
KWSP : RM 200
Hutang Rumah : RM 200
Hutang Kereta : RM 400
Anak : RM 1 000
Isteri : RM 500

Gaji Bersih : RM 2 200

RM2200 X 12Bulan : RM 26,400
2.5 % X RM26 400 : RM 660

 2.5% mengikut kadar zakat emas.